** *Ny Bokin’i Jeremia dia boky ao amin’ny Testamenta Taloha izay mirakitra ireo faminaniana sy fitomaniana nataon’i Jeremia mpaminany. Ny anarana hoe Jeremia dia avy amin’ny teny Hebreo hoe (יִרְמְיָהוּ) Yirmeyahu, izay midika hoe « nanandratra i Jehovah » na « hanandratra i Jehovah ». Izy io dia fitambarana teny roa, Yirme (יִרְמְי) izay midika hoe « hanandratra » sy ny Yahu (יָהוּ), endrika fohy amin’ny anaran’Andriamanitra Yahweh (יהוה) .Noho izany, ny dikan’ny anarana hoe Jeremia dia maneho fa i Jehovah no manandratra na hanandratra. Andriamanitra no manana fahefana feno, Io anarana io dia manambara fa Andriamanitra no mpanjaka faratampony ary manana fahefana feno amin’ny zava-drehetra. Izy no manandratra na mametraka ny olona arakaraka ny sitrapony. Andriamanitra no manandratra ny mpaminany, I Jeremia dia mpaminany izay nantsoin’Andriamanitra mba hitory ny teniny. Ny anarany dia manambara fa Andriamanitra no nanandratra azy ho mpaminany. Andriamanitra no manandratra ny vahoakany, Na dia teo aza ny fahotan’ny vahoakan’i Joda, dia nampanantena Andriamanitra fa hamerina azy ireo amin’ny laoniny. Io famerenana amin’ny laoniny io dia fanehoana ny herin’Andriamanitra hanandratra ny vahoakany,Andriamanitra no manandratra ny fahamarinana,Ny faminanian’i Jeremia dia miantso ny vahoaka hibebaka sy hiverina amin’Andriamanitra. Io antso io dia manambara fa Andriamanitra no manandratra ny fahamarinana sy ny rariny. I Jeremia dia fantatra amin’ny anarana maro, izay maneho ny lafiny samihafa amin’ny toetrany sy ny asany. Ireto misy anarana hafa iantsoana azy: Mpaminany Nitomany,Mpaminanin’ny Ranomaso, Mpaminanin’ny Fanekena Vaovao,Mpaminanin’ny Fandravana sy ny Famerenana amin’ny laoniny.Mpaminany Nampidirina Am-ponja, Mpaminany Natao Sesitany. Mpaminany tao Anatota,Jeremia dia avy any Anatota, tanàna kelin’ny mpisorona ao amin’ny tanin’i Benjamina.
Ny niantsoan’Andriamanitra azy
** *I Jeremia dia iray amin’ireo mpaminany lehibe indrindra ao amin’ny Baiboly. Nantsoin’Andriamanitra ho mpaminany izy fony izy mbola tanora. Nanohitra ny antso i Jeremia satria mbola tanora loatra. Hoy anefa Andriamanitra taminy: … Aza manao hoe: Mbola zaza aho; fa handeha amin’izay rehetra hanirahako anao ianao, ary izay rehetra handidiako anao no hambaranao. Aza matahotra azy ianao; fa momba anao hamonjy anao Aho, hoy Jehovah.(Jeremia 1:7-8).
Ny fijaliany
** *I Jeremia dia mpaminany tsy tian’ny olona. Nitory teny fanoherana ny fanjakan’i Joda izy, izay niteraka fankahalana sy fanenjehana azy. Nampidirina am-ponja izy(Jeremia 37:15), nokapohina (Jeremia 20:2)ary natao sesitany(Jeremia 43:5-7),Natsipy tao anaty lavaka fanangonan-drano misy fotaka. (Jeremia 38:6).Ankoatra ireo fijaliana efa voalaza ireo, dia niaina fijaliana hafa koa i Jeremia. Matetika izy no nahatsapa ho manirery sy mitoka-monina. Hoy izy tao amin’ny fitarainany: »Izaho ilay lehilahy nahita fahoriana tamin’ny tsorakazon’ny fahatezerany. Izaho no notarihiny sy nampandehaniny ho amin’ny maizina, fa tsy ho amin’ny mazava. Izaho ihany no asian’ny tanany mandritra ny andro mandrakariva. » (Fitomaniana 3:1-3). Nahatsapa ho tsy nanan-kery amin’ny fanovana ny zava-misy koa izy,fantany fa horavana i Jerosalema ary ho babo tany Babylona ny Jiosy, Na dia nitory teny fampitandremana aza izy dia tsy nety nihaino ny olona. Hoy izy tao amin’ny fitarainany: » Pahina ny masoko azon’ny ranomaso, mandevilevy ny foko; Naidina tamin’ny tany ny atiko noho ny fandringanana ny oloko zanakavavy, sy noho ny ankizy madinika sy ny zaza minono izay ana eny an-kalalahana ao an-tanàna. » (Fitomaniana 2:11).Nahatsapa ho meloka noho ny fahotan’ny vahoakany koa izy, Fantany fa noho ny fahotan’izy ireo no hahatonga an’Andriamanitra handrava an’i Jerosalema. « Hoy izy tao amin’ny fitarainany: Izahay efa nanota sy nanao ditra, ary Ianao kosa tsy namela heloka. »(Fitomaniana 3:42).Na dia teo aza ny fijaliana rehetra nihatra taminy, dia tsy nivadika tamin’Andriamanitra i Jeremia. Nitohy nitory ny teniny izy, na dia teo aza ny fanoherana. Ny ohatra navelany dia fampaherezana ho an’ny mpino rehetra
Mpanoratra sy daty nanoratana
** *I Jeremia mpaminany mihitsy no nanoratra ny bokin’i Jeremia. Mpisorona sy mpaminany niaina tamin’ny taonjato faha-7 talohany Kristy.Ny Bokin’i Jeremia dia nosoratana teo anelanelan’ny 630 sy 580 talohan’i Jesosy kristy. Vanim-potoana nisian’ny korontana ara-politika sy ara-pivavahana lehibe ho an’ny Fanjakan’i Joda.
Tanjona
** *Antso ho amin’ny fibebahana, Niantso ny vahoakan’i Joda hiala amin’ny fahotany sy hiverina amin’Andriamanitra ny boky. Niampanga ny fanompoan-tsampy sy ny tsy rariny ary ny fahalotoam-pitondran-tenan’ny olona i Jeremia ary nampitandrina azy ireo ny amin’ny fitsaran’Andriamanitra raha tsy mibebaka izy ireo. Ny boky dia manambara ny fitsaran’Andriamanitra an’i Joda sy Jerosalema noho ny fahotany. Naminany ny fandravana an’i Jerosalema sy ny fahababoana ny vahoaka tany Babylona i Jeremia. Na dia eo aza ny fanambarana ny fitsarana, dia nanolotra fampiononana sy fanantenana ho an’ny vahoakan’i Joda koa ilay boky. Naminany i Jeremia ny amin’ny famerenana amin’ny laoniny ny Isiraely sy ny Joda ary ny hisian’ny fanekena vaovao amin’Andriamanitra.
Andininy fototra
* **Jeremia 1:5″Hatry ny fony ianao tsy mbola noforoniko tany an-kibo no efa fantatro, ary hatry ny fony ianao tsy mbola teraka no efa nohamasiniko sy notendreko ho mpaminany ho an’ny firenena. »Ity andininy ity dia manambara ny fiantsoan’Andriamanitra an’i Jeremia sy ny fiantsoana mpaminany azy.
** *Jeremia 1:10″ary indro Aho manendry anao izao andro anio izao hanam-pahefana amin’ny firenena sy ny fanjakana hanongotra sy hanjera sy handrava sy handrodana ary hanorina sy hamboly. »
** *Fitomaniana 3:22-24″Ny famindram-pon’i Jehovah no tsy nahalany ritra antsika, fa tsy mitsahatra ny fiantrany. Vaovao isa-maraina izany; lehibe ny fahamarinanao. Jehovah no anjarako, hoy ny fanahiko, ka dia hanantena Azy aho. »
* **Jeremia 7:22-23 « Fa tsy ny amin’ny fanatitra dorana sy ny fanatitra hafa no nitenenako tamin’ny razanareo na nandidiako azy tamin’ny andro nitondrako azy nivoaka avy tany amin’ny tany Egypta; Fa izao kosa no nandidiako azy: Henoy ny feoko. Dia ho Andriamanitrareo Aho, ary ianareo ho oloko ka handeha amin’ny lalana rehetra nandidiako anareo, mba hahitanareo soa. » Ity andalana ity dia manantitrantitra ny maha zava-dehibe ny fankatoavana sy ny fahatokiana ny fanekempihavanana amin’Andriamanitra.
** *Jeremia 7:23″Fa izao kosa no nandidiako azy: Henoy ny feoko. Dia ho Andriamanitrareo Aho, ary ianareo ho oloko ka handeha amin’ny lalana rehetra nandidiako anareo, mba hahitanareo soa. »
* **Jeremia 31:31-34″Indro, avy ny andro, hoy Jehovah, Izay hanaovako fanekena vaovao amin’ny taranak’Isiraely sy ny taranak’i Joda, Nefa tsy araka ny fanekena nataoko tamin’ny razany tamin’ny andro nitantanako azy nitondra azy nivoaka avy tany amin’ny tany Egypta; Fa izy ireny dia nivadika ny fanekeko, Nefa Izaho no vadiny*, hoy Jehovah. [*Na: tompony] Fa izao no fanekena hataoko amin’ny taranak’Isiraely. Rehefa afaka izany andro izany, hoy Jehovah: Dia hataoko ao an-tsainy ny lalàko sady hosoratako ao am-pony; Ary Izaho ho Andriamaniny, ary izy ho oloko. Ary samy tsy hampianatra ny namany sy ny rahalahiny avy intsony izy hoe: Mahalalà an’i Jehovah; Fa samy hahalala Ahy avokoa izy rehetra. Hatramin’ny kely indrindra ka hatramin’ny lehibe indrindra, hoy Jehovah; Fa havelako ny helony, ary tsy hotsarovako intsony ny fahotany. »Ity fampanantenana fanekempihavanana vaovao ity dia hafatry ny fanantenana sy ny famerenana amin’ny laoniny.
** *Jeremia 29:10-11″Fa izao no lazain’i Jehovah: Rehefa tapitra ny fito-polo taona ny amin’i Babylona, dia hamangy anareo Aho, fa hotanterahiko aminareo ny teniko tsara, ka hampodiko ho amin’ity tany ity ianareo. Fa Izaho mahalala ny hevitra iheverako anareo, hoy Jehovah, dia hevitra hahatonga fiadanana, fa tsy loza, mba hanome anareo fanantenana ny amin’ny farany*. [*Hebreo: farany sy fanantenana] »
Ny tandindon’i Jesosy
** *Na dia mifantoka amin’ny fitsarana sy ny famerenana amin’ny laoniny ny Isiraely aza ny bokin’i Jeremia, dia mirakitra tandindon’i Jesosy Kristy koa izy io. Matetika i Jeremia no tandindon’i Kristy noho ny fijaliany sy ny fandavan’ny olony. Ny fitarainany ara-paminaniana dia manambara mialoha ny fijalian’ny Mesia. Fanampin’izany, ny fampanantenana ny amin’ny fanekena vaovao ao amin’ny Jeremia 31:31-34 dia tanteraka amin’i Jesosy Kristy, izay mpanelanelana amin’ny fanekena vaovao.
Fizarana boky
Ireto misy fizarana telo lehibe ao amin’ny bokin’i Jeremia:
** *Faminaniana momba an’i Joda (toko 1-25): Ity fizarana ity dia mirakitra ny faminanian’i Jeremia momba ny fandravana ho avy an’i Joda noho ny fahotany. Izy io koa dia mirakitra ny antso nataony tamin’ny vahoaka mba hibebaka sy hiverina amin’Andriamanitra.
* **Faminaniana momba ny firenena (toko 46-51): Ity fizarana ity dia mirakitra ny faminanian’i Jeremia momba ny firenena manodidina an’i Joda, anisan’izany i Babylona, i Egypta, ary i Filistia.
** *Tantaran’ny fandravana an’i Jerosalema (toko 39, 52): Ity fizarana ity dia mirakitra ny tantaran’ny fandravana an’i Jerosalema sy ny fahababoana tany Babylona. Izy io koa dia mirakitra ny faminanian’i Jeremia momba ny famerenana amin’ny laoniny ny vahoaka taorian’ny fahababoana.
Ny lesona azo avy amin’ity boky
** *Ny bokin’i Jeremia dia mampianatra antsika ny maha-zava-dehibe ny fibebahana, ny tsy fivadihana amin’Andriamanitra, ary ny fankatoavana ny Teniny. Mampahatsiahy antsika koa izany fa marina Andriamanitra ka hitsara ny ota. Afaka mandray lesona sarobidy avy amin’ny fiainan’i Jeremia, izay lehilahy nanam-pinoana sy be herim-po tao anatin’ny fahoriana, isika.
Ny maha-zava-dehibe ny bokin’i Jeremia
** *Ny bokin’i Jeremia dia manambara ny fahatokian’Andriamanitra ny fanekeny tamin’ny olony, na dia niala taminy aza izy ireo. Andriamanitra, amin’ny rariny sy ny fitiavany, dia mampitandrina ny olony ny amin’ny fahotany sy ny ho vokany raha tsy mibebaka izy ireo.
* ** Ny bokin’i Jeremia dia antso tsy tapaka ho amin’ny fibebahana sy hiverina amin’Andriamanitra. Nampirisika ny vahoakan’i Joda i Jeremia mba hiaiky ny fahotany, hiala amin’ny fanompoan-tsampy, ary hiverina ho amin’ny fifandraisana tsy mivadika amin’Andriamanitra.
* **Ny bokin’i Jeremia dia manambara ny fitsaran’Andriamanitra an’i Joda sy ny firenena manodidina noho ny fahotany sy ny fivadihany. Rariny sy ilaina io fitsarana io mba hanadiovana ny tany sy hamerenana ny filaminana ara-pitondrantena.
* ** Ao anatin’ny fanambarana ny fitsarana, ny bokin’i Jeremia dia mirakitra fampanantenana famerenana amin’ny laoniny sy fanantenana ho an’ny vahoakan’Andriamanitra koa. Mampanantena Andriamanitra fa hanao fanekena vaovao amin’ny olony, fanekena miorina amin’ny fahasoavana sy ny famelan-keloka.
* **I Jeremia dia endrika ara-paminaniana izay maneho an’i Jesosy Kristy amin’ny fomba maro. Toa an’i Jeremia, Jesosy dia nolavin’ny olony, enjehina sy nijaly noho ny fahotan’ny hafa. Jesosy koa no mitondra ny fanekena vaovao sy ny fampanantenana famonjena.
Filaharana ao amin’ny Baiboly
** *Ny bokin’i Jeremia dia napetraka aorian’ny bokin’i Isaia sy alohan’ny bokin’i Ezekiela ao amin’ny Testamenta Taloha. Zava-dehibe io toerana io satria manasongadina ny maha-zava-dehibe an’i Jeremia amin’ny maha-mpaminany azy izay niaina sy naminany nandritra ny fotoan-tsarotra lehibe teo amin’ny tantaran’ny Isiraely. Ny hafany momba ny fibebahana sy ny fitsarana dia manomana ny olona ho amin’ny fahababoana any Babylona sy ny filana fanavaozana ara-panahy.
Miasa ao amin’ny Drafitry ny Famonjena.
** *Ny bokin’i Jeremia dia mandray anjara lehibe amin’ny drafitry ny famonjen’Andriamanitra amin’ny alalan’ny fanambarana ny fahamasinan’Andriamanitra sy ny fahamarinany, ary koa ny fitiavany sy ny famindram-pony. Izany dia mampiseho fa Andriamanitra dia tsy afaka mandefitra ny ota sy ny tsy fahatokiana, fa Izy koa dia manolotra ny fahafahana hibebaka sy hamela heloka. Ny bokin’i Jeremia dia manomana ny lalana ho amin’ny fiavian’i Jesosy Kristy, izay tonga mba hanonitra ny fahotan’izao tontolo izao sy hanolotra fampihavanana amin’Andriamanitra.
** *Raha fintinina, ny bokin’i Jeremia dia boky tena ilaina ao amin’ny Baiboly izay mampianatra antsika momba ny toetran’Andriamanitra, ny halehiben’ny fahotana, ny ilana fibebahana, ary ny fampanantenana ny amin’ny famerenana amin’ny laoniny. Mampahatsiahy antsika izany fa mahatoky amin’ny fanekeny Andriamanitra ary manolotra famonjena ho an’izay rehetra mitodika Aminy amin’ny fo marina.
Hoan’Andriamanitra Ray sy Zanaka Ary Fanahy Masina anie ny Voninahitra, Amena.
